Δευτέρα, 12 Δεκεμβρίου 2016

ΚΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΑΟΡΑΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ: Διεπιστημονικές εμπειρίες για τη δημιουργία ενός εικονικού αρχείου της πόλης



ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ-ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ-ΠΟΛΗ
(LABLit.Arch.Urbs)
ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ, Αρχιτέκτων ΕΜΠ / Msc, Δρ.Φιλοσοφίας
6945-460708, margarch@otenet.gr
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
Kάθε Παρασκευή, από 20-01-2017, ώρα 6.30΄-9.00΄μμ.
Διάρκεια: 10 συναντήσεις (25 ώρες)
ΣΤΗΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ  ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΕΔΣ)
Πρόγραμμα δραστηριοτήτων 2016-17 (http://ediasp.blogspot.gr/).
οδός Αριστοτέλους 47-49, 2ος όροφος,γρ.14 (κοντά στην Πλατεία Βικτωρίας)
τηλ. 210 3613855
*Περιορισμένος αριθμός συμμετοχών.  Προεγγραφή μέχρι τις 13-01-2017.



ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
Για πρώτη φορά φέτος καθιερώνεται στο πλαίσιο των μορφωτικών δραστηριοτήτων της ΕΔΣ, η αυτόνομη λειτουργία ενός Εργαστηρίου Λογοτεχνίας -Αρχιτεκτονικής –Πόλης (LABLit.Arch.Urbs).
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκονται νέες μέθοδοι διδασκαλίας και συνεργατικής μάθησης (learning by doing / μαθαίνω κάνοντας), καθώς και ανανέωση των μεθοδολογικών  εργαλείων με τα οποία προσεγγίζεται τόσο ο χώρος, όσο και το κείμενο.
Η νέα διδακτική δραστηριότητα βασίζεται σε μια μακρόχρονη ακαδημαϊκή και ανεξάρτητη πειραματική έρευνα σχετικά με το παραπάνω θέμα, μέρος της οποίας ήταν και το ομώνυμο μάθημα στην ΕΔΣ κατά την περίοδο 2013-2016. 
Ήδη έχει συγκροτηθεί ένα εκτεταμένο αρχείο κειμένων, εικόνων και πολλαπλών προσεγγίσεων στο αντικείμενο, που θα αποτελέσει άλλωστε και το υπόβαθρο κουλτούρας του νέου Εργαστηρίου.
Όλα τα πορίσματα της έρευνας, τα οποία έχουν καταγραφεί ήδη σε μια σειρά από δημοσιεύσεις και άλλες δραστηριότητες (εκδόσεις, εκθέσεις κλπ), καταδεικνύουν τον ριζοσπαστισμό από πολλές και διαφορετικές σκοπιές της μοντέρνας λογοτεχνίας.

Γενικά
Τόσο η θεωρία και η πράξη της σύγχρονης λογοτεχνίας, όσο και εκείνη της αρχιτεκτονικής και της πόλης, ενισχύουν διεθνώς τη βασική υπόθεση πως από τον 19ο αι. και μετά, η λογοτεχνία αναπτύσσει διαρκώς πρώιμες ––φανερές ή λανθάνουσες–– ιδέες και αιχμές, εννοιολογικές και βιωματικές εμπειρίες για τον αστικό χώρο, πολύ πριν αυτός να γίνει αντικείμενο συστηματικής επιστημονικής γνώσης.
Σήμερα μάλιστα που οι εξελίξεις του αστικού φαινομένου είναι ταχύτατες σε όλες τις γωνιές του κόσμου, χωρίς δηλαδή την παλιά διάκριση ανάμεσα στο κέντρο ή την περιφέρεια, η λογοτεχνία είτε αναδρομικά, είτε συγχρονισμένη απολύτως με την εποχή (το παρόν),  μας κληροδοτεί ένα νέο ριζοσπαστικό τρόπο διευρυμένης ορατότητας του κόσμου, ο οποίος είναι σε διαρκή μετάβαση, έτσι ώστε να αποδεικνύονται όλο και πιο ανεπαρκή τα παλιά συμβατικά εργαλεία γνώσης και σχεδιασμού.
Απαιτείται κατά συνέπεια μια ριζοσπαστική ανανέωση των μεθοδολογικών εργαλείων προσέγγισης του χώρου, η οποία υπερβαίνει την απλή διεπιστημονική προσέγγιση. Οι σχέσεις λογοτεχνίας –αρχιτεκτονικής –πόλης μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι συνιστούν πλέον ένα αυτόνομο πεδίο εκπαίδευσης και γνώσης με ποικίλες εφαρμογές.
Θεωρία και πράξη της σύνθεσης
 Η σύγχρονη πόλη δεν είναι πια αφηγήσιμη με τον παλιό παραδοσιακό τρόπο και αυτό αντανακλάται με άμεσο ή λανθάνοντα χαρακτήρα στον τρόπο της λογοτεχνικής γραφής, της αρχιτεκτονικής και της τέχνης γενικότερα, η οποία εδώ και ένα αιώνα τουλάχιστον ενσωματώνει διαρκώς τις μεταμορφώσεις του αστικού χώρου.
Κατά τον ίδιο τρόπο που η πόλη ή ένα κτίριο αν και έχει μια ορισμένη δομή, είναι διαρκώς ένας ζωντανός οργανισμός,  έτσι και το λογοτεχνικό έργο υπόκειται στους κανόνες μιας «δυναμικής αρχιτεκτονικής». Δεν γνωρίζουμε σχεδόν κανένα λογοτεχνικό έργο όπου οι λέξεις αραδιάζονται τυχαία ή στα τυφλά. Ακόμη κι αν η συγγραφή του έχει πάψει πια να υπακούει σε ένα προηγηθέν σχήμα, παγωμένο και τεχνητό, πάντα υπάρχει μια δομή που το υποστηρίζει, έστω και αν δεν είναι ακίνητη. Η γραφή (όπως και το σχέδιο) μοιάζει να παρακολουθεί τα εκτεταμένα φαινόμενα αποδόμησης του χώρου.
Το ενδιαφέρον επομένως του Εργαστηρίου δεν περιορίζεται μόνο στην θεματική του λογοτεχνικού έργου (έργα στα οποία πρωταγωνιστεί η πόλη), αλλά κυρίως στις εκλεκτικές συγγένειες που εδραιώνονται ανάμεσα στην αρχιτεκτονική και τη λογοτεχνία.
Το δομικό πλέγμα ή ο συνθετικός ιστός και ο συγκερασμός τους με την φαντασία, ένα είδος θεωρίας και πράξης της σύνθεσης, απασχολούν εξ ίσου τον συγγραφέα  ή τον αρχιτέκτονα ή τον οποιοδήποτε δημιουργό σήμερα και μπορούμε να μιλάμε πλέον για  έργα που διαρρηγνύουν τα συμβατικά σύνορα γραφής-σχεδίου-κατασκευής.


Ο χειροτέχνης δημιουργός
Ήδη ο Ρολάν Μπάρτ (ο βαθμός μηδέν της γραφής) εισάγει (και ανακεφαλαιώνει) τις έννοιες εργαστήριο / χειρώνακτας / μάστορας και λατόμος, μιλώντας για τον μύθο του συγγραφέα –χειροτέχνη στη μοντέρνα εποχή, που κλείνεται μέσα σ’ ένα «μυθικό χώρο» -στο εργαστήρι του- και εκεί λεπταίνει , πελεκά , λειαίνει και υπηρετεί τη μορφή και τις λέξεις, όπως ακριβώς ο αρχιτέκτονας ή ο γλύπτης κλπ αποσπά την τέχνη και την τεχνική μέσα από την ύλη, περνώντας ώρες μοναξιάς και προσπάθειας στο ατελιέ και στο εργοτάξιο.
Το πρόβλημα επομένως δεν είναι η είσοδος  στην πληροφορία που σου δίνει ένα λογοτεχνικό έργο σε σχέση με τον χώρο, όσο η είσοδος στα μέσα να προσεγγίσεις κριτικά την πληροφορία και να την διευρύνεις ή και να την μετασχηματίσεις σε μία ή περισσότερες ερμηνείες και αναπαραστάσεις, από πολλές και διαφορετικές οπτικές γωνίες.


Ο ΙΤΑΛΟ ΚΑΛΒΙΝΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΟΡΑΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ
Μέσα στο παραπάνω γενικό πνεύμα, το Εργαστήριο Λογοτεχνίας -Αρχιτεκτονικής –Πόλης (LABLit.Arch.Urbs), θα εστιάζει κάθε φορά σε μια θεματική ενότητα ή στο έργο ενός συγγραφέα, όπου εκφράζονται  οι πιο δημιουργικές στιγμές διασταύρωσης τέχνης, λογοτεχνίας, ποίησης και αρχιτεκτονικής.
Φέτος το Εργαστήριο θα εστιάσει στον συγγραφέα Ιταλο Καλβίνο (1923-1985) και ειδικότερα στις Αόρατες Πόλεις, όπου συνοψίζεται κατά κάποιο τρόπο η θεωρία σύνθεσης και κατασκευής του συνολικού έργου του.
Η προσέγγιση του λογοτεχνικού έργου πρόκειται να γίνει με την χρήση σχεδιαστικών και πλαστικών μέσων, τα οποία συνδυάζουν την γραφή, την εικόνα, το σχέδιο ή την κατασκευή. Στόχος είναι να συγκροτηθεί ένας δημιουργικός κύκλος, όπου οι συμμετέχοντες θα εργασθούν με τις τεχνικές του κολλάζ / μοντάζ, την χαρτογραφία και την τρισδιάστατη μακέτα εργασίας, επιλέγοντας ένα θέμα από τις «Αόρατες Πόλεις».
Βασική υπόθεση ενός τέτοιου τρόπου διδασκαλίας (μαθαίνω κάνοντας) είναι πως η (δισδιάστατη ή τρισδιάστατη) σχεδιαστική σύνθεση ή μικροπλαστική κατασκευή  λειτουργεί ως ένας εναλλακτικός τρόπος με τον οποίο κατακτάται η γνώση ή παράγεται ένα έργο και  μας μαθαίνει να σκεφτόμαστε εγκάρσια και διαδραστικά τις αμοιβαίες επιδράσεις ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη.
Τα παραπάνω πρόκειται να διδαχθούν από τον διδάσκοντα σε συνδυασμό με την εξατομικευμένη επίβλεψη στους συμμετέχοντες και στην προσωπική τους εργασία
Το εργαστήριο απευθύνεται από κοινού σε αρχιτέκτονες, συγγραφείς και δημιουργούς οπτικών και άλλων τεχνών,  αλλά και σε όλους εκείνους που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο  ενδιαφέρονται για την τέχνη της γραφής και επιθυμούν να πειραματισθούν με ένα παρόμοιο τρόπο χειρωνακτικής γραφής αλλά και ανάγνωσης, η οποία στη θεωρία της σύγχρονης λογοτεχνίας (και του Ιταλο Καλβίνο) αξιολογείται επίσης ως μια εναλλακτική γραφή.

Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M), Σεπτέμβριος 2016 

(Εικόνες: 1.Paul Klee 1879 - 1940, Difficile voyage à travers O., 1927,
dessin à lencre. Ph DR © ADAGP, Paris, 2011 (coll. Félix Klee, Berne) 2.Σκίτσο Paul Klee 3.Χειρόγραφο Italo Calvino 4.Ο Italo Calvino στη Νέα Υόρκη)

Η ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ είναι Απόφοιτος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου και Διδάκτωρ φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Paris VIII (UFR1: Arts, Philosophie, Esthétique).
            Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην πολεοδομία και θεωρία της πόλης στις σχολές CRU / EHESS (Παρίσι 1978-81) και με υποτροφία της Ακαδημίας Αθηνών στο διαπανεπιστημιακό πρόγραμμα σπουδών «Θεωρίες της αρχιτεκτονικής και σχεδιασμός» (UP1 Paris Villemin - AASchool London - F.A Roma 1987-90) και είναι κάτοχος μεταπτυχιακών τίτλων (MSc).
Διατηρεί γραφείο μελετών στην Αθήνα, με δημοσιευμένο εφαρμοσμένο έργο μικρής και μεγάλης κλίμακας, ερευνητικό και διδακτικό έργο, διακρίσεις σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, εμπειρία διεπιστημονικής προσέγγισης και συγγραφικό έργο.
Από το 1980 ερευνά συστηματικά τη σχέση επιστήμης-τέχνης με έμφαση στη σχέση λογοτεχνίας-αρχιτεκτονικής-πόλης. Κυκλοφορεί το βιβλίο της Το εργαστήρι του συγγραφέα. Το εργαστήρι του αρχιτέκτονα. Και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη (Καστανιώτης, 2007).
Mεταξύ άλλων, θήτευσε στο ατελιέ του ζωγράφου Γιώργου Ρόρρη (1997-2000) και επιμελήθηκε τις εκθέσεις Η Αθήνα των λέξεων (ΥΠΠΟ 1985), Αστικό καταφύγιο. Σύγχρονη αστική καλύβα (Νέες Μορφές 2003) και Χειρώνακτες. Εργαστήρια λέξεων, σχεδίων, εικόνων (Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας 2008 – Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών 2009).
Διηύθυνε την οργάνωση και λειτουργία ανοιχτού σχολείου για μέλη της Κοινότητας Εξαρτημένων Ατόμων «Παρέμβαση» και την κατασκευή σημειακών επεμβάσεων στον Ελαιώνα Αθηνών (Μαρκόνι 1990).
      Διετέλεσε μέλος του εργαστηρίου Αισθητικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Paris VIII (2002-2011) και δίδαξε στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (2001-2008). Από το 2013 διδάσκει στην Εταιρεία Διαπολιτισμικών Σπουδών.
 








 
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου