Κυριακή, 5 Ιουλίου 2015

Απ’ το τέλος της μικρής μας πόλης, στη Στουτγκάρτη - την πολιτεία των ξένων…



Tο Ντομπρίνοβο πούχε ερημώσει…. Ανύπαρκτος τόπος  Δ.Χατζής.

Ο  Δημήτρης Χατζής (1913-1981), πολιτικός πρόσφυγας ο ίδιος για 25 χρόνια μετά τον εμφύλιο , στο μυθιστόρημά του «Διπλό βιβλίο» (1976), ασχολείται με την Στουτγάρδη, όπου ξένοι μετανάστες από την Ελλάδα, την Τουρκία κλπ. κτίζουν το γερμανικό οικονομικό «θαύμα» της μεταπολεμικής περιόδου.
O Δ. Χατζής επιλέγει μια μειονότητα, τους έλληνες μετανάστες. Διασπά την φιγούρα του ξένου σε πολλαπλές φιγούρες και μέσα από αυτές επιχειρεί την διαφορετική ανάγνωση του χώρου.
Κατ’ αρχήν εντοπίζει την αναδίπλωση στην εθνική ταυτότητα, την αναπαράσταση σε σμίκρυνση του χώρου καταγωγής, τις «νησίδες» της πατρίδας στην ξένη μεγαλούπολη (οι συνοικίες των ξένων, το ελληνικό καφενείο, ο σιδηροδρομικός σταθμός…)
Συμπεραίνει πως όλες οι τοπικές παραδόσεις επιβιώνουν πλέον ως έθιμα στο εσωτερικό της μοντέρνας μεγαλούπολης.
Είκοσι χρόνια έμεινε ο Σκουρογιάννης στη Γερμανία και ξαναγύρισε στο Ντομπρίνοβο, στην Ήπειρο. «Έτσι που τόχε τάξει στον εαυτό του. Αυτό το Ντομπρίνοβο ήταν το στήριγμα της καρδιάς του στα χρόνια της ξενητειάς, είταν το τέρμα του μακρινού ταξιδιού του –κι η ανταμοιβή του μαζί. Τα μεγάλα βουνά της πατρίδας ερχόνταν και ξαναρχόνταν στην ερημία του ξένου του τόπου, σκεπάζοντας με την αχλύ τη γαλάζια τους την καταχνιά της βορεινής πολιτείας. Και το βράδυ πάλι, καθώς έκλεινε αποσταμένος τα μάτια του, το ξερό, το μονότονο όλη μέρα κροτάλισμα των σιδερικών που βούιζε ακόμα στ’ αυτιά του, σκεπαζότανε σιγά-σιγά από κείνο το γνώριμο, το βαθύ τους ανάσασμα των χιλιάδων πεύκων κ’ ελάτων στον Πίνδο –εκεί σε κείνον τον τόπο, πούταν ο τόπος του, όσο δεν είτανε κανενός– κι αποκοιμιότανε μέσα σ’ αυτόν…».
Ο συγγραφέας συμμερίζεται τη νοσταλγία του για το Ντομπρίνοβο, όμως ταυτόχρονα, αυτός είναι ένας κόσμος που πέθανε…
 «Και τότες ο Σκουρογιάννης, γυρίζοντας στο Ντομπρίνοβο πούχε ερημώσει, μπορούσε πια να το ξέρει πως ο τόπος αυτός ήταν ο τόπος της τελευταίας, της τελειωτικής ερημίας. Ανύπαρκτος τόπος».
Τόπος της απουσίας του τόπου   G.Perec

Η φιγούρα του ξένου ανοίγει για τον Δ. Χατζή μια κριτική γωνία για να ανακινήσει νέα ερωτήματα για τον αστικό χώρο. Μετατρέπει τον ήρωα του -τον μετανάστη  Κώστα από την Σούρπη (Βόλος) -, σε στοχαστή του «ενδιάμεσου». Ο ξένος του Δ. Χατζή, καθώς μετέχει ταυτόχρονα  σε δύο ταυτότητες, μοιάζει να μην  ανήκει σε κανέναν τόπο
«Και λέω τότε πως ο μεγάλος κόσμος, αυτός μπορεί να ’ναι πατρίδα μου –και να το, λοιπόν, πως έχω και γω μια πατρίδα (…). Ύστερα, το συλλογίζομαι πάλι πως όχι, δεν έχω».
Οι ξένοι, ως πρόσωπα που ζουν σε μια μεταβατική η ενδιάμεση κατάσταση, προσεγγίζουν αυτό που είναι φυσικό και δεδομένο στον χώρο, με ένα διαφορετικό βλέμμα (πιο επίπονο και ως εκ τούτου πιο ερευνητικό και ριζοσπαστικό επίσης) από το βλέμμα των γηγενών (Georg Simmel). Αυτή την ιδέα, που  τείνει σήμερα να αποκτήσει γενική ισχύ, εκμεταλλεύεται ο Δ. Χατζής για να προσεγγίσει τον χώρο, αλλά και για να ανακινήσει  νέα ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με την  εικόνα του μελλοντικού κόσμου…
Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M)

In  Φωτεινή Μαργαρίτη «Η αναπαράσταση της πόλης του μετανάστη στο Διπλό Βιβλίο του Δημ. Χατζή». Μεταπτυχιακή εργασία που υποβλήθηκε στην Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales, Παρίσι 1980 (Επιβλέπων Καθηγητής Marcel Roncayolo). Αποσπάσματα της μελέτης έχουν δημοσιευθεί στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου