Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2014

ΟΙ ΠΛΑΝΟΔΙΟΙ ΕΜΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ.



.Αθήνα XXI
# Οι πλανόδιοι έμποροι:
Xαμένοι του παιχνιδιού οριστικά εδώ και δεκαετίες.  Όπως και τα υπαίθρια παζάρια (άλλωστε), αλλά και τα παραδοσιακά επαγγέλματα, που φιλοξενούσε πλούσια (επί ένα αιώνα τουλάχιστον) η αγορά της Αθήνας (ιδίως πέριξ της Ομόνοιας).
Αυτό το τέλος (τον θάνατο της Ομόνοιας, για την ακρίβεια), το προδιαγράφει άλλωστε με έμμεσο και μοναδικό τρόπο ο Γ.Ιωάννου σ’ εκείνη την κλασσική του μελέτη για την «Ομόνοια», του 1980. Η ατμόσφαιρα απίστευτης μελαγχολίας που αναδίδει αυτό το σκιαγραφημένο από τον συγγραφέα (και τις φωτογραφίες του Ανδρέα Μπέλια) λιτό πορτραίτο της Ομόνοιας, αναιρεί κάθε ιδέα γραφικότητας από την προσέγγιση. Το έχω σκεφτεί πολλές φορές. Ο Γ.Ιωάννου καταγράφοντας με ένα τόνο προσωπικό την εμπειρία του χώρου, αποδεικνύει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδέα για ειδικούς και μη, σε θέματα πόλης. Φαίνεται να προειδοποιεί με τον τρόπο του για κάτι που είναι μεγάλη «πολεοδομική» αλήθεια σήμερα.
#Όταν σε μια πόλη (σε μια πλατεία επί παραδείγματι) χάνονται οριστικά και αμετάκλητα εκείνοι οι  χώροι, όπου εφήμερες χρήσεις, επαγγέλματα αλλά και ετερόκλητα πρόσωπα, αναμιγνύονται και τους  ζωντανεύουν, τότε ελλοχεύει ο κίνδυνος τυποποίησης και σταδιακής έκπτωσης του δημόσιου χώρου. Είναι επίσης σαν να χάνουμε κι εμείς οι κάτοικοι της πόλης ένα μέρος τους εαυτού μας, αλλά και τμήματα του δημόσιου χώρου, που μοιάζει να μην μας ανήκουν πλέον. Αρχίζουν δηλαδή να βαθαίνουν οι διαχωρισμοί και τα κάθε είδους χάσματα. Έτσι χάνουμε αυτή την ιδιαίτερη εμπειρία της περιπλάνησης στην πόλη ολόκληρη, χωρίς εμπόδια και χωρίς σκοπό, ως ανώνυμοι δηλαδή κάτοικοι, ως ωραία "θύματα" (με τη θέληση μας) της έκπληξης και όχι της ρουτίνας.  Και βέβαια αυτό το άγνωστο και οι ψευδαισθήσεις συντηρούν την ζωντάνια της πόλης. Όσο δε για τη συνοχή του δημόσιου χώρου. επιτυγχάνεται μόνο εκεί, όπου είναι δυνατή η οικοδόμηση της κοινής αστικής ζωής. Aνεξάρτητα δηλαδή  από τις όποιες διαφορές μας (κοινωνικές, εθνικές, φύλου κλπ) και ανεξάρτητα επίσης από το αν η  πραγματική κατάσταση απέχει πάντα από την ιδεατή.
# Οι πλανόδιοι έμποροι (έλληνες και ξένοι) εξαφανίσθηκαν σιγά σιγά στην Αθήνα, όπως και τα μικρά κεντρικά και συνοικιακά καταστήματα κάτω από την πίεση εμπορικών αλυσίδων- ένα φαινόμενο που ολοκληρώνεται σήμερα σε συνθήκες  οικονομικής και άλλης κρίσης. Κάποιες δραστηριότητες βέβαια ωθούνται λόγω ανταγωνισμού στην παραοικονομία, η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες του χαμηλόμισθου πληθυσμού. Όμως αυτό είναι ένα εντελώς άλλο φαινόμενο, που μάλλον αποτυπώνει τον κατακερματισμό του δημόσιου χώρου και όχι την παλιά συνοχή του. Άλλωστε,  τις νέες αυτές δραστηριότητες, όπως πολύ ωραία και κατανοητά το εξηγεί η αμερικανίδα κοινωνιολόγος Saskia Sassen, βαθμιαία τις αναλαμβάνουν υπερεθνικά παγκόσμια δίκτυα και τις εκτελούν (κατά τόπους) οι πολυάριθμοι πλέον ξένοι (Πακιστανοί, Αφρικανοί κλπ), ως σκλάβοι όμως  παράνομης εργασίας και όχι σαν τους παλιούς τοπικούς (εθνικούς και αλλοεθνείς) πλανόδιους εμπόρους (ας κάνουμε αυτή την χρήσιμη διάκριση).  Είναι η νέα εκδοχή των πλανόδιων «εμπόρων». Είναι  οι παγκόσμιοι κατά κάποιον τρόπο πλανόδιοι (και επαίτες συνάμα), που δεν τους ανήκει κυριολεκτικά  τίποτα, ούτε πατρίδα, ούτε εμπόριο, ούτε οικογένεια, στέγη, φίλοι, παιδιά, τίποτα. Και τους συναντάμε βέβαια πολύ συχνά και στους δρόμους της Αθήνας. Και είναι και λίγο σαν «αόρατοι». 
Βιαστικοί πάντοτε και  χωρίς να τους ρίξουμε ούτε καν ένα βλέμμα,
κοντοστεκόμαστε για να αγοράσουμε που και που μια φτηνή ομπρέλα των 5 ευρώ (όταν εκτάκτως πιάνει δυνατή βροχή), όπως επίσης και ένα λουλούδι για να το χαρίσουμε κάπου ή ένα φτηνό παιχνίδι (made in China).


# Μια τελευταία φορά, σταχυολογώντας τα «υπολειπόμενα», περαστικές εικόνες και γεγονότα στην Αθήνα (λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η πορεία του Πολυτεχνείου 17-11-2014), μάλλον εντυπωσιάστηκα από τον σοβαρό «επαγγελματισμό» των πλανόδιων εμπόρων αυτής της πόλης, όσων απέμειναν, εδώ κι εκεί. Οι οποίοι μάλιστα μου φάνηκαν σαν να μην πτοούνται καθόλου από  ένα  πρωτόγνωρο σκηνικό  καταστολής και διάσπαρτων «περιτειχίσεων» στο δρόμο, που εντείνει ούτως ή άλλως τους υπάρχοντες άλλους μεγάλους διαχωρισμούς, και το οποίο έθετε όσο νάναι εμπόδια και στη δική τους συνήθη  διαδρομή μέσα στην πόλη.
Ακολούθησα διακριτικά τον σαλεπιτζή. Στη γωνία Πατησίων και Πανεπιστημίου δίστασε προς στιγμήν. Στην ίδια γωνία, ένας άλλος πλανόδιος: «Κατσαρίδες. Τέλος». Σαν να σκηνοθέτησε την παρουσία του μου φάνηκε και ας ήταν μια τυχαία σύμπτωση.
Σε μια πόλη  σχεδόν σε εμπόλεμη κατάσταση, μου φάνηκαν σαν να είναι οι μόνοι που υπερασπίζονται σοβαρά τον ρόλο τους (και τις θέσεις τους).Έτοιμοι για να προσφέρουν την υπηρεσία τους στην εύρυθμη λειτουργία της πόλης… Αλλά και έτοιμοι να πάρουν το καροτσάκι ή το βαλιτσάκι τους και να φύγουν. Μάχιμοι και ευέλικτοι  διαρκώς. Η εξοικείωση και η συνήθεια δεν τους έχει διαβρώσει ακόμη, τόσο ώστε να γίνουν απαθείς απέναντι σ’ αυτές τις μεγάλες αλλαγές που μαστίζουν πια την πόλη της Αθήνας. Μοιάζει να επιμένουν και να διεκδικούν ακόμη τον παλιό τους ρόλο ή μάλλον για την ακρίβεια τον μερισμό του νέου τους ρόλου στην νέα (υπό διαμόρφωση) πόλη.
 

# Μια άλλη φορά στην είσοδο κάποιου μετρό (πέρσι τέτοιο καιρό περίπου), ένας Πακιστανός, είχε στρώσει τα πανιά του και εξέθετε προς πώληση τα εμπορεύματα του, παιχνίδια κυρίως, αλλά και είδη καθημερινής χρήσης. Ανταλλάξαμε κάποιες κουβέντες και ομολογώ ότι την πρώτη επιφύλαξη και την αμηχανία ή την σιωπή, την διαδέχτηκε πολύ γρήγορα η συζήτηση. Αγόρασα κάποια παιχνίδια, φτηνά και πολύ ωραία  (για την άτυπη συλλογή μου) και στη συνέχεια  σκηνοθέτησα κι εγώ (με την άδεια του) κάποιες φτηνές μου αυτοπροσωπογραφίες, που του άρεσαν κιόλας, όπως μου είπε χαμογελώντας, όταν τις είδε στην οθόνη.

Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M)

ΕΙΚΟΝΕΣ
1-2-3-4 F/M, Πλανόδιοι έμποροι, Αθήνα 17-11-2014_ στην τοποθεσία Μένω στον πλανήτη Γη.
5-6-7 F/M, Φτηνές αυτοπροσωπογραφίες, Αθήνα 15-12-2013 _ στην τοποθεσία Μένω στον πλανήτη Γη.
 
















Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου