Παρασκευή, 4 Ιουλίου 2014

Το κελί και το (εικονογραφικά τέλειο) design.



# Ο Tomomi Sayuda είναι ένας Ιάπωνας σχεδιαστής διαδραστικών αντικειμένων και καλλιτέχνης, ο οποίος αποφοίτησε το 2004 από το Royal College of Art στο Λονδίνο. Ζει και εργάζεται στο Λονδίνο και υπήρξε συνεργάτης μεταξύ άλλων της εταιρείας Kin Design (Λονδίνο) και TV Asahi (Τόκυο).Το έργο του έχει επίσης δημοσιευθεί ή εκτεθεί σε γνωστά περιοδικά (Wallpaper magazine),σε καθιερωμένες  εκθέσεις (Frieze Art Fair)  και γκαλερί (Kinetica Art Fair and Flowers gallery London).Το στίγμα των έργων του, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι το χιούμορ και η υπο-κουλτούρα.

# Επεσήμανα τα δύο τελευταία έργα του: 1. «Desktop Fireworks» /  Επιτραπέζια πυροτεχνήματα  και 2. «The Mask of Soul» / Η μάσκα της Ψυχής.
Πρόκειται για δύο «μηχανές επινόησης», οι οποίες έχουν περίπου το ίδιο ψυχοκοινωνικό υπόβαθρο. Αποβλέπουν στο να δημιουργήσουν μια ακαριαία αγχολυτική αντίδραση και αυτοάμυνα, είτε στο εργασιακό είτε στο κοινωνικό περιβάλλον, σε συνθήκες μεγάλης πίεσης και ανταγωνισμού.


# «Desktop Fireworks» /  Επιτραπέζια πυροτεχνήματα 

Πρόκειται για μια «εναλλακτική» μηχανή με πολλαπλή λειτουργία. Σε συνθήκες ακραίου stress στο γραφείο σου, μπορείς να πατήσεις το κόκκινο κουμπί (το «σήμα κινδύνου), και ξαφνικά ο μικρός χώρος σου να μεταβληθεί σε ένα ατομικό πάρτι, με την ενεργοποίηση μιας ορχήστρας που συνδυάζει φως, μουσική, μπαλόνια, κομφετί… Με άλλα λόγια, η προσομοίωση σε ελάχιστη κλίμακα μιας ντισκοτέκ, η οποία μπορεί να απαλύνει το άγχος.




#  «The Mask of Soul» / Η μάσκα της Ψυχής
Το παραπάνω αξεσουάρ (σε πολλές χρωματικές παραλλαγές) είναι σχεδιασμένο όχι μόνο για τον εργασιακό χώρο. Αρμόζει σε κάθε είδους δημόσια εμφάνιση ή κοινωνική επαφή, οι οποίες μπορεί να είναι πηγή μεγάλου άγχους. Μέσω της απόκρυψης και της μεταμόρφωσης, οι «έξυπνες» μάσκες λειτουργούν επίσης αγχολυτικά, ενθαρρύνουν και ενισχύουν ψυχολογικά το άτομο, ώστε να αντιμετωπίσει το κοινό, να μιλήσει ή να εκτεθεί στο δημόσιο χώρο.

# Θα συγκρατήσω πάντως μια αρκετά συνοπτική αφιέρωση που κάνει ο designer στο ένα από τα δύο παραπάνω αντικείμενα – στα Επιτραπέζια πυροτεχνήματα.
«Το αφιερώνω» λέει « στον πατέρα μου Kenichi Sayuda, ο οποίος αυτοκτόνησε στις  8 Ιουλίου 1995 - σε ηλικία 37 ετών, λόγω stress στον εργασιακό του χώρο...».
Ο ίδιος σε κάποιο άλλο σημείο τονίζει πως σχεδιάζοντας αυτά τα αντικείμενα, θέλει να επινοήσει τρόπους μέσα από τους οποίους μπορεί να ανατρέψει την υφιστάμενη κοινωνική κατάσταση πραγμάτων.
«Το όχημα της δημιουργίας μου» λέει « είναι το χιούμορ, το οποίο μπορεί να δημιουργήσει ταχύτατα δραματικές ψυχολογικές ανατροπές».

# Σκέφτομαι πως το έργο του Tomomi Sayuda είναι αποκαλυπτικό ως προς αυτό που συνιστά την τραγική αντινομία της εποχής μας. Το κοινωνικό περιβάλλον που πλαισιώνει όλες τις πλευρές της ζωής ενός ανθρώπου (ακόμη και τις πιο αθέατες) στη σύγχρονη αστική πραγματικότητα, τείνει πλέον σε ένα είδος τεχνικού ολοκληρωτισμού. Οι θεαματικές εξελίξεις στην τεχνολογία σε συνδυασμό με την εντεινόμενη κοινωνική  βαρβαρότητα (στην εργασιακή αλλά και στην υπόλοιπη ζωή), τείνουν σήμερα να  εγκλωβίσουν το άτομο σε ένα είδος φυλακής (κυριολεκτικά και μεταφορικά), όπου συντελείται η πιο ακραία δυνατή μηχανοποίηση του σώματος.
Αυτά σκεφτόμουν βλέποντας τον «ήρωα» του Tomomi Sayuda στο βίντεο με τα πυροτεχνήματα. Περιορισμένος σε ένα λευκό «κελί» μίνιμουμ διαστάσεων 1Χ1, 50μ, μου έφερε στο νου κάποιες γενικότερες σκέψεις των ημερών.

# Πρόσφατα διάβαζα ένα σημείωμα - αναφορά του Φώτη Τερζάκη στον Frederick Winslow Taylor (1856-1915), τον εισηγητή του επιστημονικού μάνατζμεντ που πρότεινε την οριζόντια κατάτμηση της εργασίας σε μικρά μηχανικά τμήματα κινήσεων χάριν της αυξήσεως της αποδοτικότητας (δηλαδή, της μεγιστοποίησης του κεφαλαιοκρατικού κέρδους, με τίμημα την απεριόριστη μηχανοποίηση του σώματος του εργάτη).
«Η πρότασή του» λέει ο Φ.Τερζάκης «εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στην αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία Ford και ο όρος ταιηλορισμός-φορντισμός έγινε συνώνυμο της αλυσίδας παραγωγής, κύριου μοντέλου οργάνωσης της βιομηχανικής εργασίας στο μεγαλύτερο μέρος του εικοστού αιώνα. Συνώνυμο, δηλαδή, της κεφαλαιοκρατικής βαρβαρότητας, της στρατιωτικά διευθυνόμενης δομής του μοντέρνου εργοστασίου που στάθηκε ––όπως διορατικά έλεγε ο Κώστας Παπαϊωάννου––– το μεγάλο σχολείο του ολοκληρωτισμού….».

# Όσον αφορά το design του Tomomi Sayuda, δεν θεωρώ ότι διαθέτει ούτε χιούμορ, αλλά ούτε ειρωνεία, τα οποία ούτως ή άλλως είναι ανατρεπτικά. Παρά το τραγικό προσωπικό υπόβαθρο (ο πατέρας που αυτοκτονεί), ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται ο ίδιος το θέμα, μοιάζει τελικά να διακατέχεται από τον κυνισμό η τον  μελαγχολικό συμβολισμό μιας  εννοιολογικής προσέγγισης στην καλύτερη περίπτωση. Αυτά τα καλά σχεδιασμένα anti-stress αντικείμενα, διαμεσολαβημένα από την νέα τεχνολογία και τα μίντια, μοιάζουν τελικά σαν την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος. Αποκαλύπτουν με ένα τραγικό τρόπο τις παρενέργειες της τεχνολογίας στις πιο αθέατες και μικρές πλευρές της πραγματικότητας και της ατομικής ζωής, την βαθειά αλλοτρίωση του ατόμου, μέχρι του σημείου της πλήρους ταύτισης με την μηχανή.

# Παρατηρώντας προσεκτικά τα διαδραστικά αντικείμενα, σκέφτηκα τον τρόπο με τον οποίο μπορεί κανείς σήμερα μόνος του (και ίσως ασυνείδητα), με την χρήση της νέας τεχνολογίας, να αναλάβει να εφαρμόζει στρατηγικές («do it your self») περαιτέρω μηχανοποίησης του σώματος του… Σαν να επανδρώνεις τελικά εσύ ο ίδιος το κελί σου με νέες έξυπνες μηχανές μου φάνηκε … Μια μάσκα που αντικαθιστά ένα πρόσωπο (και μια ψυχή) ή ένα κουμπί που αντικαθιστά ένα ολόκληρο σώμα, είναι οι μηχανές παραίτησης και αυτοάμυνας σε συνθήκες γενικευμένου κοινωνικού πολέμου (ή θανάτου του κοινωνικού), που συρρικνώνουν τελικά την ατομικότητα σε ένα απλό ποσοτικό επίπεδο. Τίποτα άλλο… Αλήθεια, ένα τραγικό (αν και εικονογραφικά τέλειο) design.

Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M)
 



 


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου