Τετάρτη, 16 Ιουλίου 2014

Δίκτυο αόρατης επικοινωνίας ανάμεσα στις τέχνες και τις επιστήμες.


Συνέντευξη Φωτεινής Mαργαρίτη στο περιοδικό HOUSE & GARDEN, Φεβρουάριος  2008 
(με αφορμή το βιβλίο Το εργαστήρι του συγγραφέα – Το εργαστήρι του αρχιτέκτοναΚαι μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη, Αθήνα: Καστανιώτης, 2007)

1.Από πού ξεκινά η αγάπη σας για την αρχιτεκτονική;
Δεν μπορώ να προσδιορίσω μια ακριβή αφετηρία γιατί, για να είμαι ειλικρινής, δεν ήταν μονομερής η αγάπη μου για την αρχιτεκτονική. Είχα μεγάλο ενδιαφέρον και για την τέχνη με την οποία ασχολούμαι ενεργά, αλλά και για τη λογοτεχνία. Ένα κίνητρο ήταν η μεγάλη αγάπη μου για το σχέδιο. Τώρα τελευταία έχω σκεφτεί ότι ίσως φταίνε και κάποια γονίδια, από την πλευρά της μητέρας μου η οποία είναι από μία οικογένεια της Ηπείρου με πολλούς προγόνους μαστόρους, όπως ένας φημισμένος ηπειρώτης μάστορας, ο Φρόντζος. Εκείνος έχτισε αυτά τα περίφημα πέτρινα γεφύρια στο 19ο αιώνα. Αυτό όμως είναι ένα παιχνίδι της σκέψης μου σε μια προσπάθεια να καταλάβω πως προσανατολίστηκα στην αρχιτεκτονική. Βέβαια, είχα και μια μεγάλη αγάπη για τα μαθηματικά, τα οποία θεωρώ μια βάση για τη σκέψη του ανθρώπου... Μάλιστα εμβαθύνοντας στη σχέση της λογοτεχνίας με την αρχιτεκτονική βλέπω ότι η γλώσσα έχει μια δομή ανάλογη με αυτή των μαθηματικών. Πίσω από τη γλώσσα και τη λογοτεχνία υπάρχει πάντα μία αφανής κατασκευή. Γι αυτό με ενδιαφέρει η λογοτεχνία που δεν αναπαριστά το χώρο, αλλά τον επινοεί και τον κατασκευάζει, κάτι σαν αυτό που κάνει ο Ίταλο Καλβίνο στις Αόρατες Πόλεις.

2.Θα λέγατε ότι το σημείο που η λογοτεχνία φτάνει σε αρχιτεκτονική …κορύφωση είναι η ποίηση;
Θεωρώ ότι η ποίηση ίσως είναι η ανώτερη μορφή της λογοτεχνίας και του λόγου γιατί έχει αυτή την αφαιρετική διάσταση, συνοψίζει κάποιες ιδέες, αισθήματα και, πέραν αυτού, έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα μορφή σαν «κατασκευή». Αν και δεν μου αρέσουν οι άμεσες αντιστοιχίες, θα έλεγα ότι η λέξη σαν κατασκευαστικό υλικό, σαν στοιχείο της ποίησης, έχει μεγάλη σημασία. Μου αρέσει πολύ αυτή η φράση του Μαλαρμέ στη συνάντησή του με τον Ντεγκά, ο οποίος είναι μεν ζωγράφος, αλλά παράλληλα γράφει και εκφράζει στον πρώτο τη δυσκολία του να αποδώσει τις ιδέες του σε ποίηση: «Αγαπητέ μου» του λέει (o Μαλαρμέ), «τα ποιήματα δεν γράφονται με ιδέες. Γράφονται με λέξεις». Οι ποιητές οικοδομούν έναν νέο κόσμο. Για μένα η καλή ποίηση και λογοτεχνία δεν μιμείται, δεν εκφράζει άμεσα ή αναπαριστά, ούτε εκφράζει νοηματικά μόνο στοιχεία. Με πρώτη ύλη τους λεκτικούς συνδυασμούς και φυσικά τα βιώματα επινοεί νέους κόσμους.

3.Στο βιβλίο σας, Το εργαστήρι του συγγραφέα Το εργαστήρι του αρχιτέκτονα, αυτά τα δύο εργαστήρια συγκοινωνούν;
Πρόκειται για ένα προϊόν πολύχρονης έρευνας, ψάχνω ακόμη αυτή τη σχέση λογοτεχνίας και αρχιτεκτονικής. Συνοπτικά θα έλεγα ότι η λογοτεχνία και οι τέχνες γενικότερα μπορούν να διευρύνουν τις εμπειρίες της αρχιτεκτονικής, να την τροφοδοτήσουν με νέες ιδέες, μεθόδους και εργαλεία. Αυτή ήταν μια υπόθεση που την επιβεβαίωσα πειραματιζόμενη, είναι πράγματα που πιστεύω ότι πρέπει να τα ψάχνει κανείς. Συχνά η λογοτεχνία και η τέχνη συλλαμβάνουν πράγματα πολύ πιο πρώιμα από την αρχιτεκτονική.

4.Στο βιβλίο συγκεντρώσατε αγαπημένες αναφορές από διάφορες τέχνες. Υπηρετούν αυστηρά την  υπόθεσή σας;
Είναι ένα μικρό μέρος από ένα δίκτυο αόρατης επικοινωνίας ανάμεσα στις τέχνες και τις επιστήμες, ανεξάρτητα από τις εποχές, διαχρονικά. Έχω συγκροτήσει ένα αρχείο από εικόνες και αποσπάσματα λόγου. Δανείζομαι εικόνες από καλλιτέχνες και σκέψεις από λογοτέχνες, όπως ακριβώς λέει ο Μπένγιαμιν: «τα τσιτάτα στη δουλειά μου είναι σαν τους ληστές που κάθε φορά με βγάζουν από την καθορισμένη μου πορεία». Στο βιβλίο παρουσιάζω τους πιο αγαπημένους κόμβους σε αυτό το αρχείο. Κάποιες εξηγήσεις τις δίνω στο τέλος του βιβλίου, καθαρά συμπληρωματικά. Θα μου άρεσε να διαβάζει κάποιος τις εικόνες και να κάνει τους δικούς του συνειρμούς. . Με ενδιαφέρει να υπάρχει μία πολλαπλότητα ανάγνωσης, μία υπαινικτικότητα στην κατασκευή του βιβλίου και όχι να είναι όλα προφανή. Η βασική ιδέα είναι ότι όλα μπορεί να επικοινωνούν όπως παλιά. Αυτό δηλαδή που έκανε το Μοντέρνο Κίνημα: μία μεγάλη τομή που άνοιξε το δρόμο για να επικοινωνήσει το αρχαϊκό με το μοντέρνο.

5.Μια παρόμοια άποψη καταθέτει και ο Νάνος Βαλαωρίτης με τον οποίο συνομιλείτε στο βιβλίο. Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε περισσότερο στον σπουδαίο ποιητή;
Τον ήξερα και τον παρακολουθούσα χρόνια. Δεν είναι μόνο ένας σπουδαίος ποιητής, αλλά κι ένας πολύ σπουδαίος διανοητής. Για τον Βαλαωρίτη όλα έχουν ένα επίκεντρο: τη γλώσσα. Είτε γράφει ποιήματα, μυθιστορήματα δοκίμια ή μελέτες. Με γοητεύει πάρα πολύ η φυσική κατά κάποιο τρόπο αποδοχή ότι δεν υπάρχει κανένα στεγανό σε καμία τέχνη. Εξ ου και σχεδιάζει, κάνει κολάζ, τα οποία αποκαλεί εικαστικά ποιήματα, κουβαλά όλη αυτή την κληρονομιά του μοντέρνου κινήματος που σας έλεγα πριν.

6.Ποιο είναι για εσάς το ιδανικό εργαστήρι του συγγραφέα;
Μπορεί να είναι ένας προσωπικός χώρος από τον οποίο αφαιρούμαι τελείως, αλλά και ένας χώρος μέσα στην πόλη, όπως ένα καφενείο στο Παρίσι όπου έχω περάσει πολλές ώρες με τα βιβλία μου σημειώνοντας. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο αντίθετοι χώροι, ένας πολύ ιδιωτικός, εσωστρεφής, κι ένας μέσα στην πόλη. Δεν θα μπορούσα να δουλέψω ποτέ στην εξοχή. Εκεί προτιμώ να είμαι απερίσπαστη απέναντι στη  φύση.
(Κείμενο: Αναστασία Καμβύση, Φωτογραφίες: Χριστίνα Γεωργιάδου)

Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M)



Σημειώσεις- Αναφορές
# Κυριότερες Κριτικές-Παρουσιάσεις του βιβλίου:
Μαίρη Αδαμοπούλου   Συναντήσεις τέχνης, ΤΑ ΝΕΑ: 03/05/2008
Μαρία Μοίρα   Παιχνίδια αναπαραστάσεων, «Η Αυγή». 06/04/2008   
Νίκος Μπακουνάκης  Χειρώνακτες, ΤΟ ΒΗΜΑ βιβλία + ιδέες: 16/09/2007
# Το αρχείο διασώζει  μια στιγμή της ζωής τελικά, η οποία συνέβη στο παρελθόν. Όταν επιχειρεί όμως κανείς να την ανασυστήσει στο παρόν, βρίσκεται μπροστά σε εκπλήξεις. Αδύνατον να ανασυσταθεί ολόκληρη. Οι φωτογραφίες γι’ αυτή τη δημοσίευση έγιναν στο διεθνές βιβλιοπωλείο Κάουφμαν, στην οδό Σταδίου. Είχα υποδείξει ένα από τα αγαπημένα μου στέκια στην Αθήνα και η φωτογράφηση έγινε εκεί (μέσα και έξω), από την φωτογράφο του περιοδικού Χριστίνα Γεωργιάδου ( Ημερομηνία λήψης 21-12-2007).Στην παρακάτω φωτογραφία, 6 χρόνια μετά, πίσω από τον φακό βρίσκομαι η ίδια (Ημερομηνία λήψης 17-11-2013).Έτσι, οι εικόνες εκείνης της εποχής από μόνες τους δεν παρουσιάζουν σήμερα την αλήθεια, ούτε για την πόλη, αλλά ούτε για τα πρόσωπα που την κατοικούν. Κείμενο και εικόνες αρχείου μας υπενθυμίζουν τελικά την δυναμική του χρόνου, αλλά και της απώλειας.



ΦΜ: Άρα οι ουτοπίες χρειάζονται;
Νάνος Βαλαωρίτης: Βέβαια. Νομίζω ότι χρειάζονται. Δηλαδή έστω και αν δεν μπορούμε να τις φτάσουμε. Eίναι εκεί. Μένουν εκεί, κάπου, στον μελλοντικό χώρο, ως μια δυνατότητα, ως μια πιθανότητα, ότι μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο, κάποτε. Εάν δεν υπάρχει αυτό το στοιχείο, σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ονειρευτούμε… (απόσπασμα από το βιβλίο)




 

  

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου