Σάββατο, 12 Ιουλίου 2014

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ-ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ-ΠΟΛΗ. Κοινό «εργαστήρι» για συγγραφέα και αρχιτέκτονα.

ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ Το εργαστήρι του συγγραφέα – Το εργαστήρι του αρχιτέκτονα.
 Και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη, Αθήνα: Καστανιώτης, 2007, σ.207.

Εικόνες από το οκτασέλιδο αφιέρωμα στο βιβλίο.
                Διαδρομές,Εβδομαδιαία περιοδική έκδοση της Εφημερίδας Θεσσαλίας, Βόλος 9-12-2007
.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ (εισαγωγικό σημείωμα από την σύνταξη του περιοδικού)
Κοινό «εργαστήρι» για
συγγραφέα και αρχιτέκτονα

Ένα δοκίμιο της Φωτεινής Μαργαρίτη
για τον διάλογο της λογοτεχνίας με την αρχιτεκτονική

       Από την πλευρά της αρχιτεκτονικής κυκλοφόρησε τελευταία ένα πολύ πρωτότυπο δοκίμιο που μας βοηθάει να διαβάσουμε διαφορετικά τη λογοτεχνία αλλά και την αρχιτεκτονική. Είναι το δοκίμιο της Φωτεινής Μαργαρίτη Το εργαστήρι του συγγραφέα – Το εργαστήρι του αρχιτέκτονα (και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη) (Καστανιώτης), όπου, με το κείμενο και την εικόνα να συνυπάρχουν σε ισότιμη μορφή, η συγγραφέας μας δείχνει ότι η μία τέχνη τροφοδοτεί την άλλη με ιδέες, μεθόδους και εργαλεία. 
       Το βιβλίο αυτό που μοιάζει να είναι το προϊόν μιας πολύχρονης έρευνας πάνω στη σχέση λογοτεχνίας – αρχιτεκτονικής – πόλης, συνδέεται κάτω από μια ενδιαφέρουσα σκοπιά με την πόλη του Βόλου.
       Όπως αναφέρεται στον πρόλογο, αφορμή για την έκδοση είναι η συζήτηση με τον ποιητή Νάνο Βαλαωρίτη, που έγινε στις 24 Νοεμβρίου του 2004, στο τμήμα αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
       Ανήκει σ’ ένα κύκλο συζητήσεων που οργανώνονται παράλληλα με το μάθημα «η σύγχρονη πόλη στις τέχνες του λόγου» που διδάσκει η Φωτεινή Μαργαρίτη. «Πρόκειται για τον κύκλο “Το εργαστήρι του συγγραφέα. Το εργαστήρι του αρχιτέκτονα”, που αποσκοπεί να φέρει σε επαφή τους σπουδαστές με συγγραφείς λογοτεχνίας, αλλά και δοκιμιογράφους που το έργο τους παρουσιάζει ενδιαφέρον για την αρχιτεκτονική, ως προς τα θέματα που διδάσκονται στο μάθημα».
       Αυτό το κοινό εργαστήρι του συγγραφέα με τον αρχιτέκτονα, μπορεί σύμφωνα με τη Φωτεινή Μαργαρίτη, «να μετατραπεί σ’ ένα ευρύ πεδίο δημιουργικότητας, ένα αυτόνομο πεδίο εκπαίδευσης και γνώσης, που ανασύρει τα διαφορετικά αντικείμενα από την συνήθη τους ουσία και ιεραρχία, εγκαθιστώντας νέες σχέσεις ανάμεσα σ’ αυτά».
       Μάλιστα μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, επισημαίνει την ιδιαίτερη σημασία που έχει το πανεπιστήμιο να ενθαρρύνει τέτοιες προσεγγίσεις, λειτουργώντας σαν χώρος ελεύθερου και κριτικού διαλόγου.

Λογοτεχνία – αρχιτεκτονική
    «Ο διάλογος ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, την τέχνη και τη λογοτεχνία», λέει η συγγραφέας, «δεν ενδιαφέρεται για τις άμεσες μεταφορές από το ένα πεδίο στο άλλο. Σ’ αυτή την ανταλλαγή σημασία έχει η άλλη ματιά. Οι οπτικές, εννοιολογικές και βιωματικές εμπειρίες που προσφέρει η σύγχρονη τέχνη μπορεί να λειτουργήσουν ως πρόσθετες εμπειρίες για την αρχιτεκτονική. Όσον  αφορά δε τη λογοτεχνία, όπως θα δούμε και στη συνομιλία μας με τον Νάνο Βαλαωρίτη, η γλώσσα, με την ικανότητά της να εκφράζει ευρύτερα τη σκέψη και με την πλούσια μεταφορική της φύση, παίζει έναν πρωτεύοντα ρόλο, διασχίζει τα διαφορετικά πεδία και μπορεί να υποσκάψει κάθε στιγμή τις υποθέσεις μας και τις προκαταλήψεις μας, αυτά που θεωρούμε ότι γνωρίζουμε για τον κόσμο, για το χώρο, για την ανθρώπινη κοινωνία και ύπαρξη».

Χειρώνακτες
Η συγγραφέας στέκεται με σεβασμό μπροστά στον δημιουργό – τεχνίτη που δουλεύει με τα υλικά του, με την προσήλωση του χειρώνακτα, καθώς πιστεύει ότι μόνον με αυτό τον τρόπο μπορεί να οδηγηθεί η γραφή αλλά και η αρχιτεκτονική τελικά στην απελευθέρωση.
       «Στοχαστής και μάστορας μαζί, ο λογοτέχνης, ο καλλιτέχνης ή ο αρχιτέκτονας, είναι εκείνος ο δημιουργός  που μέσα σ’ ένα κόσμο απέραντης επικοινωνίας μπορεί παράλληλα να εμβαθύνει και να χρησιμοποιεί όλα τα μέσα που του παρέχει η τέχνη του, με «ανοσία» όπως θάλεγε ο Ίταλο Καλβίνο, “στη χειρότερη μάστιγα της σύγχρονης εποχής: τη γενικότητα”’».
       «Δυστυχώς» όπως διαπιστώνει, «τις δύο τελευταίες δεκαετίες, στο πεδίο της αρχιτεκτονικής τουλάχιστον, ο θεωρητικός προβληματισμός στην Ελλάδα, αποκομμένος από την αρχιτεκτονική πράξη, εξαντλείται σε μεγάλο βαθμό στη μεταφορά δανείων ρευμάτων, τάσεων και προβληματισμών, χωρίς συνέχεια και αναφορές σε μια ιδιότυπη παράδοση χειρωναξίας που ήταν κυρίαρχη στον ελληνικό χώρο μέχρι πρόσφατα και που η σύνδεσή της με το μέλλον του μοντέρνου κόσμου παρέμεινε ένα διαρκές ανοιχτό θέμα από τη γενιά του ’30».
       Στο εργαστήρι ενός τέτοιου χειρώνακτα και μαζί ενός ανθρώπου της εποχής μας, μας οδηγεί η συγγραφέας στο δεύτερο μέρος του βιβλίου της, ένα είδος εφαρμοσμένης αντίστιξης στον θεωρητικό της λόγο. Είναι το εργαστήριο του ποιητή Νάνου Βαλαωρίτη. Η μεγάλη συνομιλία μαζί του στο Βόλο το 2004, οι κατασκευές του, σχέδια και κολλάζ, ποιητικά χειρόγραφα, εικονογραφούν τον δημιουργικό μόχθο του χειρώνακτα καλλιτέχνη.  
       Ζητήσαμε από την Φωτεινή Μαργαρίτη να επιλέξει και να σχολιάσει ορισμένα από τα θέματα που αναπτύσσονται στο βιβλίο. Στην εισαγωγή του δοκιμίου της τονίζει πως αποφεύγει να συνοψίσει σε ορισμένα σημεία τα περιεχόμενα, αφήνοντας τελικά όλα τα «αποσπάσματα» να συνομιλούν ελεύθερα μεταξύ τους.
       Η ίδια μας δίνει το «κλειδί» της ανάγνωσης, υιοθετώντας την φράση του Ίταλο Καλβίνο πως «ένα βιβλίο είναι ένας χώρος στον οποίο ο αναγνώστης πρέπει να μπει, να τριγυρίσει, ίσως και να χαθεί, αλλά από τον οποίο κάποια στιγμή πρέπει να βρει μια έξοδο, ίσως και πολλές εξόδους, τη δυνατότητα να ανοίξει μπροστά του ένα δρόμο για να ξεφύγει».
       Το αφιέρωμα αυτό επομένως χαράζει μια από τις πολλές διαδρομές ανάγνωσης του βιβλίου. Μας παρεχώρησε επίσης ένα αδημοσίευτο κείμενό της για ένα άλλο χειρώνακτα δημιουργό, τον αρχιτέκτονα Δ. Πικιώνη, που αποδεικνύει επίσης πως «τόσο η λογοτεχνία όσο και η αρχιτεκτονική, δεν κτίζονται με ιδέες, αλλά με “λέξεις και πέτρες” ».
                                                                                                «ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ»

Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M)


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου