Σάββατο, 3 Μαΐου 2014

«ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ : Η ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΚΑΙ Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ. Με αφορμή ορισμένα παραδείγματα». Μαρκόνι, Ελαιώνας I




Αποφάσισα να παρουσιάσω μια επιλογή έργων μου, χωρίς χρονολογική ή άλλη προτεραιότητα, αλλά με κριτήριο ορισμένες υποθέσεις εργασίας μου για τους βασικούς, αλληλένδετους άξονες, οι οποίοι πρέπει να διατρέχουν το έργο του αρχιτέκτονα, από την μικρή κτιριακή κλίμακα μέχρι την κλίμακα του αστικού σχεδιασμού .

Ο πρώτος άξονας αναφέρεται στο ερώτημα της πόλης. Το πως δηλαδή σχεδιάζοντας ή κτίζοντας μπορεί κανείς να εκμεταλλευτεί την ιδέα της πόλης -ετερογενή, ανεξέλεγκτη και ρευστή-, που συνιστά ερώτημα αβεβαιότητας και αιχμή της αρχιτεκτονικής σήμερα.

Αυτή η υπόθεση εργασίας, οδηγεί στον δεύτερο άξονα που αφορά  την διαρκή σχέση της αρχιτεκτονικής με την πρωτότυπη και εφαρμοσμένη έρευνα. Ο θρίαμβος του μιντιακού σκοτώνει την διάρκεια σκέψης. Η αρχιτεκτονική οφείλει να τον αναπληρώσει με την ριζοσπαστική πρόκληση της έρευνας, η οποία μεθοδολογικά  δίνει έμφαση στην δημιουργική διαδικασία, στην έννοια του ανοιχτού έργου, στο οποίο ενσωματώνονται τα προσχέδια, οι σπουδές ή τα εργαλεία μέχρι την υλοποίηση του τελικού ή «ολοκληρωμένου» έργου. Σε μια τέτοια κατεύθυνση μπορεί να μιλήσει κανείς για την ερευνητική διάσταση της αρχιτεκτονικής σύνθεσης.


Η πόλη αντί της αρχιτεκτονικής

Ο τόπος αντί του αντικειμένου

Η αρχιτεκτονική θα πρέπει να εγκαταλείψει την κυρίαρχη λογική ότι επεξεργάζεται μεμονωμένα αντικείμενα.

Σ’ αυτή την κατεύθυνση, ακόμη και ένα απλό κτίριο είτε με την ρήξη, είτε με την ενσωμάτωση, οφείλει να αναπτύσσει μια διαρκή σχέση με τον συνήθη δρόμο και με  το υλικό της «συνήθους αρχιτεκτονικής», που αποτελεί το σύνολο σχεδόν του δομημένου αστικού περιβάλλοντος σήμερα.
















Το έργο στο Μαρκόνι αφορά παρεμβάσεις σε δύο εγκαταλειμμένα οικόπεδα που βρίσκονται στον ίδιο δρόμο, στη γειτονιά Μαρκόνι στον Ελαιώνα– έναν αυθόρμητα οργανωμένο μετά το ’50 θύλακα κατοικίας, που συμβιώνει με ένα σύμφυρμα βιοτεχνικών χρήσεων και «αποβλήτων» του δομημένου χώρου (συνεργεία, πρόχειρες κατασκευές, νεκροταφεία αυτοκινήτων και άχρηστα υλικά).




























Πολεοδομικά το έργο είχε διπλή σκοπιμότητα. Σε ευρύτερο επίπεδο  ανακινούσε το θέμα του Ελαιώνα – θέμα συνεχώς επίκαιρο για την Αθήνα –. Σε τοπικό επίπεδο, οι δύο αυτές παρεμβάσεις λειτουργούσαν σαν πολεοδομικός υπαινιγμός σχεδιασμού ενός δικτύου δημόσιων χώρων στη γειτονιά, που μεταλλάσσουν ένα άτακτο σύνολο σε ένα νέο σύνολο με συνοχή. Τέλος αρχιτεκτονικά πειραματιζόταν με κατασκευές μικρο-αρχιτεκτονικής, ένα είδος ελάχιστων  κατασκευών (do it yourself) σ’ ένα αστικό πλαίσιο μεγάλης επικαιρότητας, θέμα αιχμής διεθνώς σήμερα.



 














Η ενασχόληση μου με το Μαρκόνι έγινε σε συνεργασία με το περιοδικό «Αντί», την κοινότητα των κατοίκων της γειτονιάς και την εναλλακτική κοινότητα θεραπείας εξαρτημένων από ναρκωτικά ατόμων «Παρέμβαση». Μέρος του έργου ήταν και  η εκπαίδευση των μελών της κοινότητας, με την συνεργασία των οποίων υλοποιήθηκαν οι κατασκευές. Τα υλικά διέθεσε ο Δήμος Αθηναίων (Δήμαρχος ο Αντώνης Τρίτσης). Στο πλαίσιο αυτού του έργου, λειτούργησε με την ευθύνη μου εξάμηνο «ανοιχτό σχολείο» με θέμα «Μεταμορφώσεις-Μεταπλάσεις». 

 













Η παρέμβαση επεξεργάζεται την αταξία, την ασχήμια και τα φτωχά υλικά σαν ένα γόνιμο εργαλείο δυναμικών μεταμορφώσεων, αλλά και τον χώρο σαν «πεδίο εμπειρίας σχετικά με την ένταξη των τοξικομανών».

Επέλεξα να παρουσιάσω αυτό το έργο τόσο για την πολεοδομική ή αρχιτεκτονική του σκοπιμότητα, όσο και για να τονίσω την σχέση της αρχιτεκτονικής με την  Κοινωνία, η οποία αποτελεί μια διαχρονική σταθερά και όχι μια παράμετρο που αναδεικνύεται σε καταστάσεις επείγοντος όπως σήμερα. Η αρχιτεκτονική πρέπει να εντοπίζει και να περιλαμβάνει στην στρατηγική της αιχμές του σύγχρονου αστικού χώρου, όπως είναι πχ γεωγραφικές περιοχές όπου λειτουργούν απρογραμμάτιστες δυναμικές υποκουλτούρας (από τον Ελαιώνα μέχρι το κέντρο της Αθήνας), πριν ακόμη μετεξελιχθούν σε ακραία φαινόμενα, σε «ρυθμιστικά χάσματα» όπως τα αποκαλεί η Saskia Sassen.

Από τον δημόσιο χώρο έχουμε πλέον στροφή στον κατακερματισμένο από τις πολλαπλές διαφορές αστικό χώρο, που βάζει σε κρίση το οικουμενικό δικαίωμα στην πόλη.



Οι σημειακές   νησίδες αρχιτεκτονικής ή πολεοδομικής ουτοπίας στην πόλη μπορεί να είναι αποσπάσματα  μιας ευρύτερης οικουμενικής ουτοπίας.


Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M)



Σημειώσεις- Αναφορές.
1.Τίτλος και συντελεστές έργου:
Δύο «σημειακές» παρεμβάσεις στη γειτονιά Μαρκόνι-Ελαιώνας (πλατεία και  παιδική χαρά).
Αρχιτέκτων: Φωτεινή Μαργαρίτη.
Φορείς ανάθεσης: περιοδικό «Αντί», σύλλογος κατοίκων της γειτονιάς «Άγιος Σάββας», εναλλακτική κοινότητα «Παρέμβαση» του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων ΚΕΘΕΑ.
Κατασκευή : από τα μέλη της «Παρέμβασης» και τους κατοίκους.
Οργάνωση και λειτουργία ανοιχτού εξάμηνου σχολείου με την ευθύνη της Φ.Μαργαρίτη και με θέμα «Αναπλάσεις-Μεταμορφώσεις» για την εκπαίδευση των μελών της κοινότητας.
2.Η παρουσίαση αποτελεί απόσπασμα διάλεξης στο ΕΜΠ (11-9-2012)
3.Κυριώτερες δημοσιεύσεις:
-Περιοδικό «Θέματα χώρου + τεχνών», ετήσια επιθεώρηση, τεύχος 23/1992, σελ.162-163.
-Έρευνα «Villes – logements – exclusions» étude comparative sur les politiques du logement et de la ville dans les pays de la communauté Européenne, Avril 1993, pp 171-173 et pp 187-189.
Η δημοσίευση αναφέρεται σε μια «ολοκληρωμένη εμπειρία σχετικά με την ένταξη των τοξικομανών» όπως εξειδικεύεται στις παραπάνω παρεμβάσεις στον Ελαιώνα. 
-Η γενικότερη εμπειρία και σκέψεις σχετικά με τις αναπλάσεις στην περιοχή του Ελαιώνα, εκτίθενται επίσης σε άρθρο Φ. Μαργαρίτη, δημοσιευμένο στο «Βήμα της Κυριακής», 21/7/1991, σελ. Β7/27 (αναδημοσιεύθηκε στο «Ανθολόγιο Κειμένων Ελληνικής αρχιτεκτονικής 1925-2002», επιμέλεια Δ.Φιλιππίδης, Αθήνα:Μέλισσα 2006).
4) Το έργο είχε ευρύτερη απήχηση. Πλαισιώθηκε από σειρά δραστηριοτήτων σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς (επιτόπια αρχαιολογική και φωτογραφική καταγραφή και έρευνα κλπ), καθώς και από σειρά εκδηλώσεων, με την συμμετοχή πολλών δημιουργών. Θα ήθελα να επισημάνω την ιδιαίτερη συμβολή των κατοίκων της γειτονιάς και του τοπικού συλλόγου «Άγιος Σάββας», τόσο στην κατασκευή όσο και στο «συσσίτιο» και  να μνημονεύσω μεταξύ πολλών άλλων δύο ξεχωριστά πρόσωπα που δεν ζουν πια: τον Χρίστο Παπουτσάκη, διευθυντή του περιοδικού «Αντί», εμπνευστή του έργου και τον Δημήτρη Κωνστάντιο, αρχαιολόγο, μετέπειτα διευθυντή του ΒΧΜ. Όλοι σ’ αυτό το έργο εργασθήκαμε αφιλοκερδώς. Το Μαρκόνι και πολλές από τις ιδέες εκείνης της εποχής, παρέμειναν στην σφαίρα του εφήμερου, αλλά και της σημειακής ουτοπίας. Κάπως σαν θέματα ανεπίκαιρα και διαρκώς επίκαιρα, αλλά και μετέωρα…

  
 






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου