Κυριακή, 4 Μαΐου 2014

Ο σύγχρονος τουρισμός μεταμορφώνει τις πόλεις σε θεματικά πάρκα. Ρέκβιεμ για το Ναύπλιο.


 F/M Ναύπλιο 23-3-2014 _ στην τοποθεσία Μένω στον Πλανήτη Γη.   




















Ο μύθος του ελληνικού τόπου  σαν καθημερινότητα
# Το Ναύπλιο ανήκει στις εξ αγχιστείας πόλεις της ζωής μου. Από το 1985 μέχρι το 2011 περίπου που το εγκατέλειψα οριστικά, διατηρούσα προσωρινή μεν, αλλά με όρους μονιμότητας, κατοικία στο κέντρο του Κέντρου της παλιάς πόλης-στην πλατεία Συντάγματος. Οι λόγοι ήταν επαγγελματικοί, αλλά όπως μου συμβαίνει συχνά, οι δεσμοί μου είχαν εξαπλωθεί σε όλα τα επίπεδα των σχέσεων με την πόλη, τους ανθρώπους της, τα καταστήματα, τις παρέες και τους φίλους.
Και βέβαια προτιμώ να μην  θίξω καν την βαθειά ιστορικότητα και την ομορφιά αυτής της πόλης, τις συγκλονιστικές αρχαιότητες από τις οποίες περιβάλλεται, που με σημάδεψαν σε επίπεδο καθημερινής ζωής. Γιατί δεν είναι λίγο, ούτε και τόσο κοινότοπο να ζεις και να δουλεύεις  (όχι μόνο σαν αρχιτέκτονας), ένα βήμα από την Ακρόπολη των Μυκηνών και από τους μυκηναϊκούς τάφους. Η να πας βόλτα με το παιδί σου στη Λέρνα (στους Μύλους) και να του διηγείσαι σαν παραμύθι τον μύθο της Λερναίας Ύδρας. Κι εκείνο να ρίχνει μια βουτιά για να την πιάσει και να θαυμάζεις τελικά τον ποιητικό τρόπο που τα παιδιά βιώνουν τον μύθο του ελληνικού τόπου. Σαν ψέμα και σαν αλήθεια ταυτόχρονα…Ετσι ίσως όπως ταιριάζει να τον ζούμε όλοι εμείς οι Ελληνες, που από σύμπτωση (και από μεγάλη τύχη) ζούμε  σ’ ένα τόπο που άλλοτε έζησαν και τόσοι άλλοι καθημερινοί αρχαίοι άνθρωποι,που αντίκριζαν τα ίδια τοπία και μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Όμως προτιμώ να μην μπω σε τόσο βαθειά νερά, δεν θέλω.
Προτιμώ να παραμείνω στα τρέχοντα και στα πιο καθημερινά, ακριβώς σ’ αυτό το επίπεδο της προσωπικής εξομολόγησης…

Η αίσθηση ότι η πόλη ανήκει στους κατοίκους της
# Στην ζωή της πόλης, μεταξύ πολλών άλλων, σημεία αναφοράς για τον πολιτισμό ήταν τα πρωτοπόρα στο είδος τους τοπικά (και συνάμα διεθνούς εμβέλειας) εγχειρήματα, όπως το Πελοποννησιακό Λαογραφικό Μουσείο της Ιωάννας Παπαντωνίου, η Αίθουσα Τέχνης της Μαρίας Γκούμα (που δεν ζει πια), η ετήσια διοργάνωση του Atelier du Roman κοκ
Πλάι σ’ αυτή την ζωή της πόλης, θα προσθέσω και το μαγευτικό τοπίο, ακριβώς στην στροφή της πόλης, όταν άρχιζε το μονοπάτι της Αρβανιτιάς. Η βόλτα στην Αρβανιτιά ή το καλοκαίρι στο Αυλάκι για μια μόνο βουτιά, ήταν άλλη μια σταθερά στην καθημερινότητα του Ναυπλίου. Και βέβαια όλα αυτά γίνονταν με τα πόδια ή με το ποδήλατο. Ακόμη και την επίβλεψη σε έργα μου στο Αργος θυμάμαι πως την έκανα με το ποδήλατο μου, εν αχρηστία σήμερα σε αποθήκη της Αθήνας.
Αλλά και η ζωή στην πόλη είχε κάτι το ξεχωριστό. Αυτή δηλαδή την αίσθηση ότι η πόλη ανήκει και στους κατοίκους της και όχι μόνο στους τουρίστες, παρ’ όλο που το Ναύπλιο είχε πάντα πολύ τουρισμό. Υπήρχαν πχ  όλων των ειδών και κατηγοριών τα μαγαζιά, αλλά και τα στέκια που ζωντάνευαν μετά το τέλος της δουλειάς, ακόμα και αργά την νύχτα.
Αξέχαστα λοιπόν ήταν τα ξενύχτια στον πλάτανο της Πλατείας Συντάγματος (κάτω ακριβώς από το σπίτι μου). Σημείο αναφοράς από την δεκαετία του ’80 και το μπαρ «Λάθος» του Τάσου (που στην συνέχεια έγινε το «Σωστό»). Ένα μοναδικό θεατρικό περιβάλλον Dada –που με τον απίστευτο συλλεκτικό διάκοσμο αλλά και τις περφόρμανς της νύχτας, δεν θα μπορούσες να το κατατάξεις σε καμιά άλλη κατηγορία. Έκλεισε τελευταία κι αυτό.
Δεν πρόκειται ακριβώς για νοσταλγία. Άλλωστε έχω εμπεδώσει βαθειά πως οι πόλεις την εποχή της νεωτερικότητας «αλλάζουν πιο γρήγορα από τις καρδιές των θνητών», όπως θα έλεγε ο Μπωντλαίρ. Αλλού θα ήθελα να καταλήξω. Ότι το Ναύπλιο δεν ήταν ένα απλό γραφικό απομεινάρι του παρελθόντος, τα είχε όλα. Την ιστορικότητα σε συνδυασμό με ένα συγκλονιστικό τοπίο και κυρίως  αυτή την σύγχρονη διπλή ταυτότητα μοντέρνα και αρχαία, τοπική και διεθνή. Δεδομένος ήταν και ο τουρισμός που μπορεί όμως να συμβιώσει με τον τόπο, όλα αυτά τα χαρίσματα που προανέφερα, αλλά και τα άλλα, όπως μια αγροτική ευλογημένη περιφέρεια, ένα κάμπο με όλων των ειδών τις μεσογειακές καλλιέργειες και ειδικά τα εσπεριδοειδή..

Ανάπτυξη σε μονοθεματική κατεύθυνση
# Είχα διαισθανθεί όμως  ήδη από τα μέσα του 2000 ότι τα πράγματα μάλλον κατευθύνονταν αλλού… Έβλεπα κάποιες σποραδικές αλλαγές οι οποίες όλο και πολλαπλασιάζονταν και ήταν κατά την κρίση μου πολύ σημαντικές, πρόγευση κακή του μέλλοντος. Και κυρίως μια δραστική αλλαγή στις χρήσεις της πόλης σε μια μονοθεματική κατεύθυνση -την τουριστική και μάλιστα την «φτηνή» τουριστική με ακριβό περιτύλιγμα. Άρχισαν να πολλαπλασιάζονται οι ξενώνες κάθε είδους, τα μαγαζιά να μετατρέπονται σε τυποποιημένα καταστήματα τουριστικών ειδών ή καφενεία και μπαρ, όλη η παραδοσιακή αγορά και οι ενδιαφέρουσες παλιές χρήσεις, αλλά και οι μόνιμοι κάτοικοι να μετατοπίζονται σταδιακά (με την θέληση τους βέβαια) στην καινούργια πόλη. Και η πολιτική, σταθερά προσηλωμένη στην αυτορρύθμιση και στον εξωραϊσμό. Το Ναύπλιο δεν άλλαζε στην όψη, αλλά σταδιακά μετατρέπονταν σε ένα σκελετό χωρίς περιεχόμενο ή μάλλον σε ένα σκηνικό με κατοίκους-ηθοποιούς (ή "γκαρσόνια"). Όλη την εβδομάδα άδειο, τα Σαββατοκύριακα αδιαχώρητα γεμάτο από περαστικούς επισκέπτες, αλαλάζοντα πλήθη κυριολεκτικά. Και η Αγορά αγνώριστη, ένα κινέζικο κακέκτυπο παραδοσιακής τουριστικής Αγοράς.
Τις τελευταίες φορές  που το επισκεπτόμουν, το φαινόμενο είχε τόσο ενταθεί που έφτασα στο σημείο να μην αναγνωρίζω τίποτα πια από το Ναύπλιο, παλιό και νέο, όπως είχε καταγραφεί στην αντίληψη μου. Σιγά σιγά και όλοι οι φίλοι που δεν ήταν ντόπιοι αλλά είχαν μετεγκατασταθεί στην πόλη και είχαν αναπτύξει πολύ ενδιαφέρουσες δραστηριότητες είτε στο εμπόριο είτε στην μικρή χειροτεχνική παραγωγή κλπ, είχαν φύγει, πήραν τον δρόμο της επιστροφής στην Αθήνα.

Πολυτελείς θαλαμηγοί, αστέρες του Χόλιγουντ μέχρι πριγκίπισσες και επιχειρηματίες
# Μια από τις τελευταίες (ανησυχητικές) διαπιστώσεις μου ήταν σε επίσκεψη περί τα τέλη Μαρτίου.  Διαπίστωσα με μεγάλη έκπληξη ότι ο χώρος του λιμανιού  που μέχρι πρότινος προοριζόταν για την  στάθμευση των αυτοκινήτων (ντόπιων και επισκεπτών) και εξυπηρετούσε την παλιά πόλη του Ναυπλίου, είχε περιφραχθεί. Ρωτώντας έμαθα  πως «σημαντικά έργα προγραμματίζονται στο λιμάνι για την ανάπτυξη του θαλάσσιου τουρισμού, όπως η δημιουργία μαρίνας ελλιμενισμού 270 σκαφών και οι εργασίες εκβάθυνσης για την καλύτερη εξυπηρέτηση των αναγκών των κρουαζιερόπλοιων…».
Μόλις τελευταία διάβασα την είδηση στον τύπο (2-5-2014) πως η  Περιφέρεια Πελοποννήσου και ο Δήμος Ναυπλιέων, σε συνεργασία με τον Ελληνικό Σύνδεσμο Θαλάσσιου Τουρισμού,  διοργανώνουν για πρώτη φορά το Mediterranean Yacht Show υπό την αιγίδα του υπουργείου Ναυτιλίας. Πρόκειται, όπως διαβάζω,  «για μια έκθεση πολυτελών σκαφών, στην οποία θα παρουσιαστούν περισσότερες από 60 θαλαμηγοί μέχρι 60 μέτρων και με δυνατότητα φιλοξενίας μέχρι 12 επιβατών.  Είναι μια έκθεση που απευθύνεται κυρίως σε ξένους επαγγελματίες, ενώ θα έρθουν οι μεγαλύτερες εταιρείες του κόσμου που ασχολούνται με την ενοικίαση τέτοιων θαλαμηγών, όπως οι Camper & Nicholsons, Edmiston & Company, Fraser Yachts, Yachting Partners International, Merle Wood & Associates, Northrop & Johnson, Dahm International, Luxury Charter Group.».
Σταχυολογώ από δω κι από κει και ορισμένες άλλες (εύγλωττες) πληροφορίες:
«Αρκετές από αυτές (τις θαλαμηγούς) έχουν νοικιαστεί στο παρελθόν από αστέρες του Χόλιγουντ μέχρι πριγκίπισσες και επιχειρηματίες που πραγματοποίησαν κρουαζιέρα στα ελληνικά νησιά. 
Μία από τις θαλαμηγούς που θα βρίσκονται στο Ναύπλιο στην έκθεση θα είναι και το «Aqua». Πρόκειται για την πολυτελή θαλαμηγό που επιλέγει κάθε φορά που έρχεται στην Ελλάδα για τις καλοκαιρινές της διακοπές η πριγκίπισσα του Μαρόκο, Λάλα Σάλμα και η οποία είναι 40 μέτρων και μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι 10 άτομα.».

Πόλεις σαν τεράστια θεματικά πάρκα
# Το πρόβλημα είναι γνωστό, ίσως πει κάποιος. Όμως είναι και εν πολλοίς άγνωστο, θα ήθελα να προσθέσω. Γιατί αυτά συμβαίνουν στο Ναύπλιο, την ίδια στιγμή που μια ολόκληρη συζήτηση εξελίσσεται διεθνώς ανάμεσα σε ειδικούς αλλά και σε μερίδα του έγκυρου τύπου, για μια νέα εξέλιξη του τουρισμού σήμερα,  που στα ούτως ή άλλως πολύπλοκα αστικά προβλήματα προσθέτει νέες καινοφανείς και ανησυχητικές πραγματικότητες. Τίθεται πια το κρίσιμο ερώτημα αν μπορεί να συμβιώσει αυτός ο τουρισμός με την συνήθη ζωή των κατοίκων σε μια πόλη. Παντού τα συμπεράσματα (από την Βαρκελώνη μέχρι το Μανχάταν ή την Κωνσταντινούπολη) είναι παρόμοια και κρούουν καμπανάκι κινδύνου. Ο μαζικός τυποποιημένος τουρισμός καθίσταται φαινόμενο ιδιαίτερα περίπλοκο και βαθειά αντιδημοκρατικό, μια από τις πολλές  επικερδείς δραστηριότητες που διευθύνονται από υπερεθνικά παγκόσμια δίκτυα. Και ωθεί πλέον στην μετατροπή των πόλεων σε τεράστια θεματικά πάρκα και στην κατερείπωση τους, τις μετατρέπει σε άδεια από ζωή δοχεία. Και αυτό έχει σοβαρότατες επιπτώσεις στο περιβάλλον, ανθρώπινο, πολιτιστικό, φυσικό. Οδηγεί μεταξύ άλλων στην εξάρθρωση κάθε παραγωγικής δραστηριότητας. Κάνει τις πόλεις πανάκριβες και απρόσιτες για το σύνολο των κατοίκων, εκτός και αν έχουν τάξει τον εαυτό τους στην υπηρεσία του τουρισμού.

 F/M Ναύπλιο 23-3-2014 _ στην τοποθεσία Μένω στον Πλανήτη Γη.   
















Εκτοπισμένη ελληνικότητα
# Σαν να τρέχει μου φαίνεται η Ελλάδα ασθμαίνουσα για μια ακόμη φορά να προλάβει μια ανάπτυξη, όπου αλλού τίθεται ήδη στο μικροσκόπιο της κριτικής. Και αυτό έχει επαναληφθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Όπως όταν έτρεχε να προλάβει την βιομηχανική ανάπτυξη της Δύσης και δεν κατάφερε τελικά να προστατεύσει την πλούσια χειροτεχνική ή βιομηχανική της παράδοση στα χρόνια του μεσοπολέμου, τον αγροτικό παραγωγικό της πλούτο, τον μοναδικό της πολιτισμό…Και μαζί με όλα αυτά, κατάφερε τελικά χωρίς καμιά διαπραγμάτευση να εγκαταλείψει και όλους τους οραματιστές μιας άλλης Ελλάδας, να τους διώξει στα ξένα ή να τους εκτοπίσει και περιθωριοποιήσει στον τόπο τους…Και γι’ αυτό δεν φταίνε μόνο οι ξένοι!
Στα περί ανάπτυξης, όπου πολύ μελάνι χύνεται σήμερα και πολλές ρητορείες ακούγονται –κούφια λόγια λέω εγώ, εφ’ όσον δεν υπάρχουν πολύ συγκεκριμένες προτάσεις, που να αναχαιτίζουν αυτή την εξέλιξη. Δεν αρκεί πια η στρατηγική της  άρνησης και η πολιτική της διαμαρτυρίας. Η πολιτική αοριστία για την ανάπτυξη μοιάζει επίσης να έχει εξαντληθεί, όπως θα έλεγε ο Immanuel Wallerstein...

Φωτεινή Μαργαρίτη (F/M)
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου